Đọc sách ngoài chương trình có giúp học sinh học Văn tốt hơn không?

Nhiều học sinh cho rằng chỉ cần học kỹ những tác phẩm trong sách giáo khoa là đủ để đạt kết quả tốt môn Ngữ văn. Tuy nhiên, việc đọc thêm những cuốn sách, tác phẩm văn học ngoài chương trình có thể mang lại nhiều lợi ích mà những bài học trên lớp khó cung cấp đầy đủ. Chương trình Ngữ văn cũng đề cao hoạt động đọc mở rộng, đọc liên hệ, so sánh và kết nối văn bản.

Đọc sách ngoài chương trình có giúp học sinh học Văn tốt hơn không?

Câu trả lời là có, nếu học sinh lựa chọn sách phù hợp và đọc với mục đích rõ ràng. Đọc thêm không có nghĩa là phải đọc thật nhiều hay cố gắng hoàn thành hàng chục cuốn sách trong thời gian ngắn. Điều quan trọng là thông qua mỗi tác phẩm, học sinh có cơ hội mở rộng vốn hiểu biết, làm quen với nhiều cách viết và hình thành khả năng tự cảm nhận văn bản.

Một nghiên cứu về việc đọc các văn bản ngoài chương trình cho học sinh THPT cũng nhấn mạnh vai trò của việc tự đọc, tự suy nghĩ và trình bày điều mình hiểu thay vì chỉ ghi nhớ cách phân tích có sẵn.

Mở rộng vốn từ và cách diễn đạt

Khi đọc nhiều tác phẩm khác nhau, học sinh được tiếp xúc với nhiều cách sử dụng ngôn ngữ. Có tác giả viết cô đọng, có người thiên về miêu tả, người lại sử dụng nhiều hình ảnh, liên tưởng hoặc đối thoại.

Việc tiếp xúc thường xuyên với những cách diễn đạt này giúp học sinh dần hình thành cảm giác về ngôn ngữ. Khi viết bài, các em cũng có thêm vốn từ và biết lựa chọn cách diễn đạt phù hợp với từng vấn đề.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng đọc nhiều sách sẽ tự động giúp bài văn hay hơn. Học sinh vẫn cần luyện viết và biết cách vận dụng những gì mình đọc được vào bài làm.

Có thêm kiến thức để liên hệ và so sánh

Một bài Văn tốt không nhất thiết phải chứa thật nhiều kiến thức ngoài lề, nhưng những hiểu biết phù hợp có thể giúp học sinh nhìn vấn đề sâu hơn.

Chẳng hạn, khi học một tác phẩm viết về người nông dân, học sinh có thể đọc thêm những tác phẩm khác cùng đề tài để nhận ra sự giống và khác nhau trong cách xây dựng nhân vật, hoàn cảnh hay tư tưởng của tác giả.

Nhờ đó, các em không còn nhìn mỗi tác phẩm như một bài học riêng biệt mà bắt đầu nhận ra những mối liên hệ giữa các tác phẩm và các vấn đề văn học.

Rèn khả năng đọc hiểu văn bản mới

Đây là một trong những lợi ích quan trọng nhất của việc đọc ngoài chương trình.

Nếu chỉ quen với những tác phẩm đã được giáo viên hướng dẫn từng bước, học sinh có thể gặp khó khăn khi phải tự đọc một văn bản chưa từng học. Ngược lại, việc thường xuyên tiếp xúc với văn bản mới giúp các em luyện cách xác định chủ đề, nhận diện chi tiết, phân tích hình ảnh và tự đặt câu hỏi cho văn bản.

Các nghiên cứu về dạy đọc mở rộng trong môn Ngữ văn cũng cho thấy hoạt động này gắn với việc phát triển năng lực đọc hiểu, liên hệ, so sánh và kết nối của học sinh.

Giúp học sinh hình thành cảm nhận riêng

Một hạn chế thường gặp khi học Văn là học sinh quá phụ thuộc vào bài mẫu. Các em biết nhân vật “phải” được phân tích như thế nào, tác phẩm “phải” có ý nghĩa gì nhưng lại khó đưa ra suy nghĩ của chính mình.

Đọc sách ngoài chương trình tạo cơ hội để học sinh tự trải nghiệm văn bản. Có thể ban đầu các em chưa phân tích thật sâu, nhưng quá trình tự đọc, tự đặt câu hỏi và tự lý giải sẽ giúp hình thành năng lực cảm thụ độc lập.

Đây cũng là tinh thần quan trọng của việc phát triển năng lực đọc trong môn Ngữ văn: học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn phải có khả năng tự khám phá và kết nối với những gì mình đọc.

Không phải cứ đọc nhiều là học Văn giỏi

Đây là điều phụ huynh và học sinh nên lưu ý.

Một học sinh đọc rất nhiều tiểu thuyết nhưng chỉ đọc để giải trí chưa chắc đã tiến bộ rõ rệt trong môn Văn. Ngược lại, một học sinh đọc ít hơn nhưng biết dừng lại ở những chi tiết đáng chú ý, suy nghĩ về nhân vật, ghi lại câu văn hay và tự đặt câu hỏi về tác phẩm có thể thu được nhiều giá trị hơn.

Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu “mỗi tháng phải đọc bao nhiêu cuốn”, hãy bắt đầu bằng việc lựa chọn những tác phẩm phù hợp với độ tuổi và sở thích.

Nên đọc sách ngoài chương trình như thế nào?

Học sinh có thể bắt đầu từ những tác phẩm có chủ đề gần với nội dung đang học trên lớp. Sau khi đọc, hãy thử ghi lại một vài điều đơn giản:

• Chi tiết nào khiến mình ấn tượng nhất?
• Nhân vật có đặc điểm gì đáng chú ý?
• Tác giả sử dụng hình ảnh hoặc cách diễn đạt nào đặc biệt?
• Tác phẩm khiến mình suy nghĩ về vấn đề gì?
• Có điểm nào giống hoặc khác với tác phẩm đã học?

Không cần biến việc đọc sách thành một bài kiểm tra. Một vài dòng nhật ký đọc sách hoặc những ghi chú ngắn cũng có thể giúp học sinh nhớ lâu hơn và hình thành thói quen suy nghĩ sau khi đọc. Việc sử dụng nhật ký đọc sách cũng đang được nghiên cứu như một hình thức hỗ trợ dạy đọc hiểu văn bản.

Kết luận

Vậy đọc sách ngoài chương trình có giúp học sinh học Văn tốt hơn không? Có, nhưng đọc sách chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi cùng với khả năng suy nghĩ và vận dụng. Đọc thêm giúp học sinh mở rộng vốn từ, tăng hiểu biết về văn học, rèn khả năng đọc hiểu văn bản mới và quan trọng hơn là từng bước hình thành cách cảm nhận riêng.

Phụ huynh không nhất thiết phải ép con đọc thật nhiều. Điều cần thiết hơn là giúp con tìm được những cuốn sách phù hợp, duy trì thói quen đọc và biết chia sẻ suy nghĩ sau mỗi lần đọc. Nếu học sinh đang gặp khó khăn trong việc cảm nhận tác phẩm, tìm ý hoặc diễn đạt thành bài viết, việc có gia sư dạy Văn uy tín ở Hải Phòng đồng hành có thể giúp các em xây dựng phương pháp học phù hợp và chủ động hơn trong quá trình học.